ငိုၼ်းဢိၼ်ႇတိူဝ်ႇၼႅတ်ႉ ဢၼ်ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ႁူႉၸၵ်းၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်း​​ၵေႃႈ  ႁွင်ႉဝႃႈ Bitcoin ၼႆယဝ်ႉ။

ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလွင်ႈ Bitcoin

မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 2.1.2009, မီးၵူၼ်းၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈပၢႆၵမ်ဝႃႈ Satoshi Nakamoto ၼႆသ​​​ေ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး Bitcoin ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။ ဢမ်ႇဝႃႈၵူၼ်းႁဵတ်း Bitcoin ၼႆႉ ​​တေပဵၼ်ၵူၼ်း​​ၵေႃႉလဵဝ်ႁိုဝ် ပဵၼ်ၸုမ်း​​ၵေႃႈလီ ၶဝ်လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢွၵ်ႇ Cryptocurrency ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ​​တေလႅၵ်ႈလၢႆႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်ႁဝ်းႁူႉၸၵ်းလႄႈ ပွင်ႇၸႂ်ဝႆႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ​​တေၸႂ်ႉ​​ၶေႃႈဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ တူဝ်ၼႃႈ Bitcoin ၼႆႉ ​​တေလႆႈပဵၼ် B တူဝ်ယႂ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၶၢမ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ၊ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇလႅၼ်၊ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ၵၢင်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်း ၸၢင်ႈႁပ်ႉသူင်ႇငိုၼ်းၸူးၵၼ်လႆႈ လူၺ်ႈၸႂ်ႉ bitcoin (တူဝ် b တၢင်းၼႃႈပဵၼ်တူဝ်လဵၵ်ႉ) ၊ မၼ်းပဵၼ်ငိုၼ်း ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉတင်းၼမ်မၼ်းဝႆႉပဵၼ်ပိူင်တၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၶုတ်းဢွၵ်ႇမၼ်း​​တေ​​ဢေႇမႃးၵမ်းလွႆးလွႆး။

မၼ်းပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း၊ ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈႁဝ်းသူင်ႇငိုၼ်းၸူးၽႂ်၊ တီႈလႂ်​​ၵေႃႈလႆႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇပိုင်ႈဢိင် တူဝ်ၵၢင်ဢၼ်​​တေမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်။

Bitcoin ဢမ်ႇလႆႈဢွၵ်ႇမႃးတွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးသင်။ မၼ်းၵူၺ်းဢွၵ်ႇမႃးတွၼ်ႈတႃႇ ယိုၼ်ႈပၼ်တူဝ်လိူၵ်ႈ ဢၼ်လီလိူဝ်​​သေ  ၵၢၼ်ငိုၼ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ​​တေႃႈလဵဝ်၊ လွင်ႈဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်း လႄႈ ၵၢၼ်ငိုၼ်းဢၼ်မီးၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းယွမ်းၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း။ လွင်ႈဢၼ်လႆႈဢဝ်     တူဝ်ၵၢင်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ မၼ်း​​တေၸွႆႈႁႂ်ႈလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈလူင် ၼႂ်းၵၢၼ်   ငိုၼ်း ဢၼ်ၵုမ်းထိင်းၵူၼ်းႁဝ်းမွၵ်ႈ 2 ႁဵင်လၢၼ်ႉ​​ၵေႃႉၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉလွတ်ႈ​​သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူႈ​​ၵေႃႉ ၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်ငိုၼ်းလႆႈငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ် လႄႈ ပဵၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ငိုၼ်းမႂ်ႇၼႆႉလႆႈ။

Bitcoin ၵႄႈလိတ်ႈပၼ် ပၼ်ႁႃသင်?

သုၼ်ၵၢင် (Centralization): Bitcoin ဢဝ်လွင်ႈပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်မိူၼ်ၼင်ႇ ၶမ်ႇပၼီႇ credit card, ​​ယေးငိုၼ်းလူင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ယိုၼ်ယၼ် လွင်ႈႁပ်ႉသူင်ႇငိုၼ်းပၼ်ႁဝ်းဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ လႄႈ ၽိူဝ်ႇ​​တေပိုင်ႈဢိင်ယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵၢၼ်ငိုၼ်း​​တေႃႈလဵဝ်​​သေ ႁပ်ႉသူင်ႇငိုၼ်းၼၼ်ႉ Bitcoin မႃးတႅၼ်း    ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁဝ်းၸၢင်ႈႁပ်ႉသူင်ႇငိုၼ်းပၼ်ၵၼ်လႆႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ​​ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ​​ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇယုမ်ႇၸႂ် တူဝ်ၵၢင် ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယိပ်းထိင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူတ်ႇထတ်းၸႅတ်ႈ​​သေးလႆႈ (Verifiability): ငိုၼ်းၵူႈမဵတ်ႉ ၼႂ်း Bitcoin ၼႆႉ ႁဝ်းၸၢင်ႈၵူတ်ႇထတ်းၸႅတ်ႈ​​သေးလႆႈ မိူၼ်ငိုၼ်းဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉ​​တေႃႈလဵဝ် (ငိုၼ်းဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႉထႅမ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇငိုၼ်း​​တေႃႇလႃႇပွမ်တင်းၼမ်ဢၼ်ယူႇၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး (ၽၢႆႇၽၢၼ်ႇတႃႇမိူင်း US လၢမ်းၶၢတ်ႈဝႃႈ ငိုၼ်း​​တေႃႇလႃႇၼႂ်းၵႃႈၼိုင်ႈမိုၼ်ႇဝႂ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းမီးငိုၼ်းပွမ်ဝႆႉယူႇၼိုင်ႈဝႂ်) လႄႈ ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈလႆႈ။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်​​ၵေႃႈလီ ဢမ်ႇမီးၽႂ်လႂ်​​တေၸၢင်ႈႁဵတ်း Bitcoin ပွမ်ဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ network ၶွင် Bitcoin ၼႆႉ ထုၵ်ႇဢဝ်လၢႆး blockchain ဢၼ်ဢိင်ပိုင်ႈ လၢႆး cryptography ၼၼ်ႉ​​သေ ​​ႁေႉၵင်ႈဝႆႉလႄႈ ၵူႈ​​ၵေႃႉ ​​တေၸၢင်ႈၶဝ်ႈထိုင်လႆႈ၊  ၵူတ်ႇထတ်းၸႅတ်ႈ​​သေးတူၺ်းလႆႈယူႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ပွမ်ႁိုဝ် ဢၼ်​​တေႉ။

ငိုၼ်းၵႂ်ႈ (Inflation): Bitcoin ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈတင်းၼမ်မၼ်းဝႆႉသုင်သုတ်းတီႈ 21 လၢၼ်ႉမဵတ်ႉ။ လႄႈ ​​တေဢမ်ႇမီး Bitcoin လႆႈၼမ်လိူဝ်​​သေၼၼ်ႉ  ထႅင်ႈ။ ဢမ်ႇမီးၽႂ်လႂ် ​​တေၸၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ Bitcoin ထႅင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ငိုၼ်း​​တေႃႇလႃႇဢၼ်ထုၵ်ႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼမ်လူၼ်ႉ​​သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းယွမ်း။ Bitcoin ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ငိုၼ်းဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉ​​တေႃႈလဵဝ်၊ မၼ်းဢမ်ႇ  ဢဝ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်းလႄႈ ၵႃႈၶၼ်ၼႂ်းတူဝ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၼႂ်း    မိုဝ်းႁဝ်းပႅတ်ႈ ဢမ်ႇဝႃႈၶၢဝ်းယၢမ်း​​တေပူၼ်ႉၵႂႃႇႁိုင်တၢၼ်ႇလႂ်။

ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူယဝ်ႉ​​သေ ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လွင်ႈဢၼ်တႅမ်ႈၼႄမႃးပႃႈၼိူဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉႁႃႉ?

ယႃႇမႆႈၸႂ် သင်ဝႃႈ တေႃႈလဵဝ် လွင်ႈ blockchain လႄႈ လွင်ႈဢမ်ႇမီးသုၼ်ၵၢင် (decentralization) ၼၼ်ႉတိုၵ်ႉသုၵ်ႉယုင်ႈတႃႇႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ​​​​ တေပႆႇပွင်ႇၸႂ်လႆႈၸိုင် တွၼ်ႈတၢင်းလင်ဢၼ်​​တေတႅမ်ႈၼႄၼၼ်ႉ ​​တေသပ်းလႅပ်းၼႄႁူဝ်​​ၶေႃႈယွႆႈမၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ တီႈ​​တေႉမၼ်း ႁဝ်းဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇပွင်ႇၸႂ်ပၢႆးထႅၵ်ႇၼီႇၶိူဝ်ႇမၼ်းၼမ်ပူၼ်ႉ​​ၵေႃႈလႆႈယူႇ။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်​​ၵေႃႈလီ ဢမ်ႇဝႃႈႁဝ်း​​တေၸႂ်ႉသူယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် Bitcoin ၵႃႈႁိုဝ်​​ၵေႃႈယဝ်ႉ သူမီးသုၼ်ႇ တႃႇသၢၼ်ၶတ်းလႆႈ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈယူႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း Bitcoin ၼႆႉ မၼ်းဢဝ် လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ်ၵူၼ်း​​သေ​​ၵေႃႉ​​ၵေႃႉ၊ ၸုမ်း​​သေၸုမ်းၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ   ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈလႄႈ ႁဝ်းဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈယုမ်ႇယမ်သင်​​သေလွင်ႈ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇယုမ်ယမ်ၽႂ်​​သေ​​ၵေႃႉၼႆၼၼ်ႉ မၼ်း​​တေ   ႁဵတ်းႁိုဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈလႃႇ? ႁဝ်း​​တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁူႉလႆႈဝႃႈ Bitcoin ​​တေဢမ်ႇလႅၼ်ႁဝ်း? ၸွင်ႇ Bitcoin ​​တေႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းပဵၼ်သ​​ထေးၽူႈမၢၵ်ႈမီးလႆႈႁိုဝ်? Bitcoin မီးၵႃႈၶၼ်ၼႂ်းတူဝ်မၼ်း​​တေႉယူႇႁႃႉ? လႅပ်ႈ​​တေမီး​​သေ​​ၵေႃႉ​​ၵေႃႉ      ၵုမ်းၵမ် Bitcoin ဝႆႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?​

 ​ၶေႃႈထၢမ်လႄႈ ​​ၶေႃႈထၢင်ႇထိူမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ​​တေမီး​​ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းယူႇၼႂ်းတွၼ်ႈတၢင်းၼႃႈမႃး။ မုင်ႈမွင်းဝႃႈၵူႈ​​ၵေႃႉ​​တေပွင်ႇၸႂ်ယူႇ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ​​တေလႆႈႁဵတ်းၵူႈလွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ သိုဝ်ႉ Bitcoin ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တႃႇသူႇၸူးၵၢၼ်ငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။

Blockchain ၶွင် Bitcoin

ၸႂ်ႈယဝ်ႉ … Blockchain ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇလႄႈ လိုၵ်ႉလမ်ႇလူင်ၼႆႉ ​​တေလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးထႅၵ်ႉၼူဝ်ႇ​လေႃႇၵျီႇႁဝ်း​​တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉယူႇ။ မိူဝ်ႈၶတ်းၸႂ်ဝူၼ်ႉ ႁႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ blockchain ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵူၺ်း​​ၵေႃႈ တုမ်ႇၶီႈၼိူဝ်ႉ​​ပေႃးလုၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ​​ၵေႃႈ လႅပ်ႈ​​တေႁူႉလွင်ႈမၼ်းယူႇၽွင်ႈ ဝႃႈမၼ်းပဵၼ် သင်ၼႆ ယွၼ်ႉဝႃႈ​​ၶေႃႈတွပ်ႇၼၼ်ႉ မီးၼႂ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ၸႂ်ႈယဝ်ႉ … မၼ်းပဵၼ်မိူၼ်သၢႆၸိူၵ်ႈၶဵင်းဢၼ်ၵွင်ႉတိူၵ်ႈ​​သေ သိမ်း​​ၶေႃႈမုၼ်းဝႆႉ တႃႇႁႂ်ႈၵူႈ​​ၵေႃႉၸႅတ်ႈ​​သေးလႆႈ။ ၽႂ်လႂ်​​သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈတူၺ်းလႆႈ လႄႈ ၵူတ်ႇထတ်း ၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ႁပ်ႉသူင်ႇငိုၼ်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉတင်းမူတ်းလႆႈ​​ လူၺ်ႈ Bitcoin full nodes တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်မီးၽိုၼ်မိုၼ် ​​ၶေႃႈမုၼ်းႁပ်ႉသူင်ႇငိုၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉတင်းမူတ်း။

ဢိင်ၼိူဝ် ၽိုၼ်ယိုၼ်ယၼ်လွင်ႈႁပ်ႉသူင်ႇငိုၼ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇ blockchain ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ်သုၼ်ၵၢင်ဢၼ်လႂ်  တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈၶဝ်ႁပ်ႉႁွင်းပၼ်ဝႃႈ မဵတ်ႉငိုၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်​​တေႉယူႇ ဢမ်ႇၼၼ် ႁပ်ႉႁွင်းပၼ်လွင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်သူင်ႇႁပ်ႉငိုၼ်း        ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ၽိူဝ်ႇ​​တေပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် ဢၼ်ႁဝ်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ၵူတ်ႇထတ်းလႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၵူၺ်း။ လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈပၢႆးၼပ်ႉ လႄႈ blockchain ဢၼ်ၶဝ်ႈမၢႆၼပ်ႉဝႆႉ ၼႅၼ်ႈၼႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆးယိုၼ်ယၼ်ပၼ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။

Bitcoin ပဵၼ်ငိုၼ်းဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း

မၼ်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈသိူင်ႇလပ်ႉလႂ် ဢၼ်​​ႁေႉတႃႁဝ်းဝႆႉ ဝႃႈၵၢၼ်ငိုၼ်း​​တေႃႈ    လဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၵမ်းလွႆးလွႆးၼႆ။ မိူၼ်ၼင်ႇငိုၼ်းၵႂ်ႈ ၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းယွမ်းမႃး၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇပၼ်လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း​​ တေႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉတွၼ်းပုၼ်ႈတႃႇမိူင်းဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈသုင်သုတ်းၸိူဝ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ငိုၼ်းဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉယူႇ​​တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ်သင် ဢၼ်ၵမ်ႉလင်မၼ်းဝႆႉ မၼ်းၵူၺ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈမိုဝ်းၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈၶဝ် တွၼ်ႈတႃႇၵုမ်းထိင်းၵူၼ်းႁဝ်းၵူၺ်း။

သင်ႁဝ်းၶႂ်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈလႆႈတီႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း  ႁဝ်းၼႆႉယူႇၸိုင် ႁဝ်းတၵ်းလူဝ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈႁႃပိူင်မႂ်ႇယဝ်ႉ။ Bitcoin ၼႆႉ ပဵၼ်   ငိုၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးသုၼ်ၵၢင်ၵုမ်းထိင်း၊ ဢမ်ႇမီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႂ်ၵုမ်းထိင်းလႆႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းဢမ်ႇလႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈမိုဝ်းၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ၵႆႉၵႆႉဢိတ်ႇငိုၼ်းဢွၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။

ၸွင်ႇ Bitcoin ၼႆႉ လႅပ်ႈ​​တေပဵၼ်​​ၶေႃႈတွပ်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းသွၵ်ႈႁႃၼၼ်ႉ ယူႇႁိုဝ်?